Ademen en jouw gezondheid
De meeste mensen hebben geleerd: Je ademt lucht in. Je longen halen de zuurstof (O₂) eruit. Via het bloed komt dat overal in je lichaam. Daar wordt het afgegeven aan de cellen en verwerkt tot energie. Op de weg terug neemt het bloed koolzuurgas (CO₂) mee. Dat is afval, dat geproduceerd wordt bij de energieproductie. Koolzuurgas wordt weer afgegeven aan de longen en omdat we dat niet nodig hebben ademen we dat weer uit. Dat klopt voor een groot deel. Maar wat niet klopt in deze omschrijving is de rol van koolzuurgas bij de ademhaling. Koolzuurgas is niet uitsluitend een afvalproduct, maar heeft een heel belangrijke rol in de afgifte van zuurstof aan de cellen. Koolzuurgas zorgt ervoor dat de zuurstof wordt afgegeven aan de cellen.
Een verstoorde ademhaling
Om te zorgen dat de zuurstof, die in het bloed zit, wordt afgegeven aan de cellen is koolzuurgas nodig. Als er te weinig koolzuurgas in het lichaam aanwezig is, krijgen de cellen dus te weinig zuurstof.
Stel je voor dat een volgeladen vrachtauto bij de supermarkt stopt om de lege schappen te vullen. De deuren gaan open en voordat ook maar de helft van de vracht gelost is, vertrekt de vrachtauto weer naar het distributiecentrum. En zo gaat het met alle vrachtauto’s die komen en gaan. Zo kan die supermarkt niet goed functioneren, toch? En de klanten kunnen niet alle boodschappen halen. Er ontstaan tekorten!
Als er dus wel zuurstof via het bloed naar de cellen wordt vervoerd, maar niet voldoende wordt afgegeven aan de cellen, dan wordt er dus minder energie geproduceerd. Het gevolg is dat de cellen niet goed kunnen functioneren. En dat daardoor de organen, weefsels en de spieren niet goed functioneren. Eigenlijk wordt het hele stofwisselingsproces verstoord. En dus functioneert je lichaam niet goed.
Een verstoorde ademhaling betekent dat we niet op een goede manier ademhalen. We zorgen er eigenlijk voor dat we te weinig koolzuurgas in ons lichaam hebben. En dat zorgt voor zuurstoftekort. Wat gek eigenlijk. Bij zuurstoftekort denk je toch eerst aan te weinig zuurstof.
Maar denk eens weer aan die vrachtauto met spullen voor de supermarkt. Dat is een volle vrachtauto! De meeste mensen hebben voldoende zuurstof in hun bloed als ze hebben ingeademd. Bijna 100%, ook als je maar heel licht inademt. Er gaat dus iets fout met het afleveren van de vracht zuurstof.
En hoe kan dat dan?
Dat komt door de diepe ademhaling. Deze term is bedacht door Dr. Buteyko. Door diep te ademen verdwijnt er teveel koolzuurgas bij de uitademing. Ook dat klinkt misschien wel weer heel vreemd. Als je diep ademhaalt krijg je toch meer zuurstof binnen? Dat doen we toch wel eens als we voor een moeilijke opgave staan. Even (een paar keer) diep in- en uitademen en dan ervoor gaan!
Bij diepe ademhaling moet je denken aan te snel en te diep achter elkaar in- en uitademen (dit wordt ook wel hyperventilatie genoemd). Ja, als je actief bezig bent ga je automatisch dieper in- en uitademen. Niks mis mee. Maar als je ook in rust ademt, alsof je een marathon aan het lopen bent, dan gaat er iets niet goed.
De diepe ademhaling
De gevolgen van een diepe ademhaling
Van de diepe ademhaling wordt je moe. Moe, moe, moe. Lichamelijk en geestelijk. Alle cellen in je lichaam krijgen te weinig zuurstof. Maken daardoor te weinig energie aan. Je lichaam gaat daardoor steeds trager en slechter functioneren. Maar je lichaam is gemaakt met een zelfherstellend vermogen. Het gaat op zoek naar de balans. Dus gaat het reageren op het zuurstoftekort. Of eigenlijk op het tekort aan koolzuurgas. Want wat gebeurt er? Het lichaam gaat voorkomen dat er nog meer koolzuurgas het lichaam kan verlaten. En daartoe gaat het de uitstromingswegen vernauwen.
Het meest herkenbare voorbeeld in relatie tot de ademhaling is natuurlijk het vernauwen van de luchtwegen. De ademhalingswegen worden afgeknepen; de doorgang wordt kleiner gemaakt – zodat er minder koolzuurgas uit kan. Met als gevolg: benauwdheid. Het vervelende is dat het gevoel van benauwdheid aanleiding is om (nog) dieper adem te halen. En dan kom je in een vicieuze cirkel terecht. Je blijft maar benauwd, wat ook wel kortademigheid wordt genoemd.
Een ander veel voorkomend voorbeeld is het effect op de bloedsomloop. Ook via de bloedvaten (slagaders, aders en haarvaten) probeert het lichaam de uitstroming van koolzuurgas uit het lichaam af te remmen. De bloedvaten gaan zich vernauwen, d.w.z. de doorstroomruimte wordt kleiner gemaakt. Met name voor de slagaders kan dit erg gevaarlijke gevolgen hebben. Door de verkleining van de doorstroomruimte wordt de druk op de aderwanden enorm vergroot. Hierdoor ontstaat hoge bloeddruk en dat kan de oorzaak zijn voor een hartinfarct, angina pectoris en arteriosclerose (aderverkalking).
Ook andere systemen van het lichaam verzwakken door de diepe ademhaling, zoals het immuunsysteem, zenuwstelsel, hormonaal systeem.
Hoe kan het nou dat je diep gaat ademhalen?
Dit komt door onze (westerse) manier van leven.
Een aantal factoren spelen hierbij een rol, bijvoorbeeld:
- Er is ons geleerd dat diep ademen gezond is en dat we daardoor meer zuurstof krijgen. Ook in de sportbeoefening, fysiotherapie en yoga wordt dat benadrukt.
- Te veel eten. In de eerste plaats de grote hoeveelheid per maaltijd. En daarbij maken de tussendoortjes het totaal per dag nog groter. In de tweede plaats wordt de ademhaling verdiept door het eten van vooral proteïnerijk eten.
- Chemische factoren. Bijvoorbeeld kleurstoffen, smaakstoffen, restanten van bestrijdingsmiddelen uit de landbouw, schoonmaakmiddelen, synthetische verven, lakken en lijmen, synthetische matrassen en kleding.
- Te lang slapen. In de slaap staat je stofwisseling op een laag pitje en maakt het lichaam weinig koolzuurgas aan.
- Te veel praten. Bij het praten wordt vrijwel altijd door de mond in- en uitgeademd.
- Te weinig bewegen. In het algemeen kan gesteld worden dat de meeste mensen te weinig bewegen. Het is een feit dat we heel veel zitten (zitcultuur). Ook de automatisering en veel gebruiksgemak als machines en computers doen ons minder in beweging komen. Door te bewegen wordt de stofwisseling geactiveerd, waarbij koolzuurgas wordt geproduceerd.
De oorzaken van een diepe ademhaling
Een normale ademhaling
Nu wil je ook vast wel graag weten wat normaal ademen is.
Volgens Dr. Buteyko wordt de norm bepaald door het koolzuurgasgehalte in de longblaasjes. Hij heeft uitgezocht dat het normale gehalte aan koolzuurgas in de longblaasje ligt op 6,5%. Een te laag koolzuurgasgehalte in de longblaasjes is een afwijking van de norm en is hyperventilatie. De mate van die afwijking wordt bepaald door de Controle Pauze (CP).
Kenmerken van normale ademhaling zijn:
– In rust is de ademhaling onopvallend, niet hoorbaar en niet zichtbaar. De ademhaling moet bij een gezond mens op een natuurlijke manier en onopvallend plaatsvinden, net zoals bijvoorbeeld de werking van het hart, de lever en de nieren. Uiteraard is bij matig bewegen zoals wandelen en fietsen de ademhaling dieper en frequenter. Tijdens sporten of zwaar werk moet de ademhaling nog dieper zijn en ook dat is normaal. Het punt is echter dat vrijwel alle mensen in de westerse samenleving in rust veel te diep en te frequent ademen.
– Bij een normale ademhaling is het middenrif ontspannen. In principe zorgen de hersenen automatisch (reflexmatig) voor de inademing en de uitademing. Bij chronische hyperventilatie is het middenrif vaak verkrampt. Die verkramping is eigenlijk een beschermingsreactie van het lichaam tegen hyperventilatie. Er zijn een aantal technieken om het middenrif weer te ontspannen.
– De derde en laatste belangrijke voorwaarde voor een normale ademhaling is – in rust en in beweging – uitsluitend door de neus te ademen. De inademing, maar zeker ook de uitademing. De neusademhaling werkt ontspannend voor het zenuwstelsel. Ook zal door rustig ademen door de neus (in plaats van door de mond) minder koolzuurgas worden uitgeademd. Daardoor blijft het normale koolzuurgasgehalte op peil en wordt de zuurstof beter afgegeven aan de cellen.
Hoe kan je een verkeerde, diepe ademhaling corrigeren tot de normale, natuurlijke ademhaling?
De meeste mensen zijn zich niet bewust van hun verkeerde ademhaling. Dat komt omdat de ademhaling voor een groot deel automatisch gestuurd wordt vanuit het ademhalingscentrum in je hersenen. Door genoemde oorzaken draait er een verkeerd programma in het ademhalingscentrum. Het ademhalingscentrum moet als het ware opnieuw geprogrammeerd worden.
Gelukkig kun je dat zelf doen!
Je kunt je ademhalingspatroon veranderen met behulp van diverse oefeningen. Zo train je de hersenen om volgens de normale manier te ademen.
Normaliseren van de ademhaling